Psychika a kultura

Jest to oczywiście przeciwne zadaniom, jakie stawia sobie wychowawca. Należy się również liczyć z wpływem kultury jako ważnym czynnikiem przy ustalaniu celu. Ona to stanowi, rzec można, tamę o którą ciągle uderza energia dziecka, aż wreszcie znajdzie drogę, która mu się będzie wydawała możliwa do przebycia i na której spodziewać się będzie spełnienia swoich życzeń, oraz zabezpieczenia i przystosowania na przyszłość. Łatwo można poznać, jak silne ma być zabezpieczenie, którego dziecko pożąda i w jakim stopniu zapewnia mu je pogodzenie się z kulturą. Nie idzie tu jedynie o zabezpieczenie wobec zagrażających niebezpieczeństw, ale dołącza się tu jeszcze dodatkowy współczynnik zabezpieczenia jak przy dobrze urządzonej maszynie, który wzmacnia pewność zachowania organizmu ludzkiego przy istnieniu. To dodatkowe zabezpieczenie zapewnia sobie dziecko przez to, że żąda ponad daną mu miarę zabezpieczeń, zaspokojenia popędów, słowem nadwyżki ponad to, co byleby potrzebne do jego istnienia, do jego spokojnego rozwoju. Przez to jednak powstaje nowy ruch w jego życiu psychicznym. Linia ruchu, którą tu widzimy, jest całkiem wyraźnie dążeniem do prze wagi. Dziecko pragnie, tak samo jak dorosły, więcej osiągnąć niż inni, zmierza do. przewagi, która ma zapewnić mu i utrzymać tę pewność i to przystosowanie, jakie stanowią dla niego cel z góry wyznaczony. Tak powstaje w życiu psychicznym falowanie, niepokój, które jeszcze nieraz będą ulegały wzmożeniu. Wyobraźmy sobie np. jak samo oddziaływanie zjawisk kosmicznych budzi potrzebę wzmożonego zabezpieczenia. Albo jak w chwilach trudnych dusza się lęka, bot się że nie sprosta swym zadaniom.